Przejdź do wersji zoptymalizowanej dla osób niewidzących i słabowidzących
Przejdź do wyszukiwarki
Przejdź do menu górnego
Przejdź do treści głównej
Przejdź do menu prawego
Przejdź do mapy serwisu
Przejdź do stopki
Wydrukuj stronę Poleć znajomemu
x

Zapraszam do obejrzenia strony Historia - Historia i zabytki - Urząd Miejski w Bierutowie.

 

Pobierz PDF

Historia

 

Pierwotna nazwa osady Lignica w akcie lokacyjnym z 1266r. zmieniona została na Fuerstenwald. Ta jednak nie przyjęła się i miasto występowało w dokumentach jako Beroldi villa, civitas Beroldi, Beroldestadt, Berolstadt, Berolstat, Bernhardsdorf. Od XIVw. w użycie weszła nazwa Bernstadt, Bernstad oraz jej spolszczenie Bierutów i Bierutowa. Nazwa miasta wywodzi się od zniekształconego brzmienia nazwiska jego rzekomego właściciela (comes Beroldus). W niektórych publikacjach identyfikowanego z margrabią Bertholdem, ojcem Św. Jadwigi Księżnej Śląskiej.

Najstarsze osadnictwo na terenie Miasta i Gminy Bierutów stwierdzono na podstawie znalezisk archeologicznych na północ od wsi Jemielna, sięga ono II okresu epoki brązu. Odkryto osadę kultury unietyckiej z ok. 1200 lat p.n.e. Kolejnymi są znaleziska z epoki żelaza, najstarsze z okresu halshtackiego i lateńskiego, a więc z czasów 650 lat p.n.e. do pocz. n.e., odkryte w Bierutowie i Solnikach Małych. Częstsze są ślady wytopu rud darniowych z czasów średniowiecza wzdłuż doliny Widawy, już z początków państwa Piastów.

Miasto rozwinęło się z istniejącej zapewne od I poł. XIIIw. osady leżącej na ważnej trasie handlowej Wrocław-Kraków. Najstarsza wzmianka źródłowa dotycząca Bierutowa pochodzi z 1214r. i wymienia osadę targową z kościołem. Pierwsza, nieudana lokacja na prawie niemieckim miała miejsce przypuszczalnie ok. 1250r. Ponowna, na prawie frankońskim dokonana została w 1266r. przez księcia Henryka III wrocławskigo i stanowiła zapewne uprawomocnienie istniejącego już założenia urbanistycznego. Pierwszą osadą z terenu gminy wzmiankowaną w dokumentach historycznych była wieś Gorzesław 1230r. a następnie Solniki - 1245r.Bierutów - 1250r. W dokumencie lokacyjnym księcia wrocławskiego Henryka III wystawionego dla Wilhelma z Dzierżoniowa (późniejszego pierwszego wójta dziedzicznego Bierutowa), wymieniono poza Bierutowem następujące wsie: Gorzesław, Jemielna, Solniki, Stronię i Wabienice. W 1294r. miasto i okoliczne ziemie przeszły we władanie Henryka III głogowskiego.

Po Henryku III Bialym włada Bierutowem Henryk IV Prawy (Probus), po którym podstępem przyjmuje ziemię wrocławską Henryk V Gruby. Jednak już w cztery lata pózniej (1294) jest on zmuszony do zwrotu części zagarniętego księstwa Henrykowi Głogowskiemu, któremu przypadła ziemia oleśnicka wraz z Bierutowem. Po jego śmierci (1309) możemy mówić o powstaniu Księstwa Oleśnickiego, w którego obszar weszły dwa miasta: Bierutów i Namysłów. Początkowo, na skutek dalszego rozdrobnienia następuje jego dalszy podział - na część oleśnicką z księciem Bolesławem i namysłowską pod rządami Konrada I. Zjednoczenie księstwa nastapiło już w 1320 roku, zaraz po śmierci Bolesława. Bierutów dysponuje wówczas ok. 12 ha ziemi i stanowi dość regularny prostokąt, otoczony zdrewniano - ziemnymi umocnieniami.
Położenie przy szlaku komunikacyjnym powodowało konieczność rozbudowy centrum handlowego miasta - forum. Otaczały go drewniane domy, kryte trzciną i gontem. Rozkład architektoniczny miasta zgodny był z kierunkami geograficznymi. W centrum miasta znajdowały się także jatki mięsne, a także ławy rzemieślnicze i kupieckie. Umiejscowione były one na zapleczach domostw. Z zabudowań tego okresu wyróżnia się drewniana kaplica kryta gontem. Przywileje lokacyjne przyciagały kupców i rzemieślników. Zwolnieni oni byli przez pewien okres ze świadczeń i mieli gwarantowane bezpieczenństwo. Od chłopów nie pobierano natomiast opłat i świadczeń feudalnych. Do miasta przybyli więc nowi osadnicy. Rosła automatycznie ilość jatek i ław kupieckich. Niestety z braku zródeł nie można nawet w przybliżeniu określić liczby mieszkanców w tym okresie. Za panowania Konrada I powstał także najprawdopodobniej zamek bierutowski. Ścisłej daty nie można jednak, na podstawie dostępnych źródeł, obecnie ustalić. Przybliżenie jest jednak dość precyzyjne i niektóre źródła podają rok 1323 jako datę powstania zamku. O ilości ludności w tym okresie możemy niewiele powiedzieć. Pewne przypuszczenia można jedynie wysunąć na podstawie istniejących na pocz. XIVw. 13 ław mięsnych, 10 chlebowych i 2 obuwniczych. Ta duża ilość piekarzy i rzeźników pozwala sądzić (z dużym przybliżeniem) iż w mieście zamieszkiwało wówczas ok. 600 osób. Rzemieślnicy ci, zwolnieni od wszelkich służb i opłat w marcu 1323 roku przez księcia Konrada (najprawdopodobniej po pożarze jaki miał miejsce w tym roku), zakładali pierwsze cechy. Miało to na celu położenie nacisku na produkcję wyrobów lepszej jakości, a także stabilizację cen, utrzymywanie dobrych obyczajów i porządku. Oczywiście cechy rzemieślnicze miały ponadto za zadanie lepiej zabezpieczyć miasto w przypadku napadu lub najazdu (podobnie jak i w innych miastach w tamtym okresie). Ponadto cechy te miały lepszą możliwość wyjednania u księcia określonych przywilejów, co skrzętnie czyniły.
Kolejne prawa nadał miastu następca Konrada - Bolesław. Na jego mocy starszyzna mogła z mistrzami rzemieślniczymi wybierać nowych radnych i nową radę cechu, bez ingerencji księcia. Wkrótce (w 1333) Bierutów otrzymuje prawo karania wszystkich przestępców i złoczyńców bez względu na zajmowane przez nich stanowiska czy stan majątkowy. Przywilej ten świadczy o częstych najazdach na miasto i wielu niebezpieczeństwach ówczesnego dnia codziennego. W tym też okresie powstaje łaźnia miejska, która przyczynia się do podniesienia stanu higieny w mieście. Podstawowym zajęciem mieszkańców w XIV i XV wieku było rolnictwo i rybołówstwo. Głównymi roślinami uprawianymi w okolicy miasta był: chmiel, pszenica, jęczmień, żyto, owies, len oraz groch, bób i soczewica. Istnieją także sady owocowe oraz co najmniej trzy młyny. Rybołówstwem zajmowano się na rzekach i stawach przy młynach.

W 1339 roku książe Bolesław wraz z synami Wacławem i Ludwikiem sprzedaje Bierutów księciu oleśnickiemu Konradowi I. Jego syn i nastepca Konrad II utrzymuje bliskie kontakty z królem polskim - Władysławem Jagiełłą. Bierze nawet udział w kilku jego wyprawach chrystianizacyjnych Litwy. Kolejny wiek - XV okazuje się chyba jednym z najbardziej tragicznych w dziejach miasta. Dotykają go kolejno: choroby zakaźne (umiera kilkadziesiąt procent mieszkańców), następnie najazd husytów (1430) plądrujacych miasto. W kilka lat później Bierutów dotyka klęska nieurodzaju i głodu. Miasto popada w niemal całkowitą ruinę. Gwałtownie zmniejsza się ilość mieszkańców. Kiedy wydawało by się, że już nic gorszego nie może spotkać mieszkańców, 13 lutego 1473 roku - wybuchł ogromny pożar. Na skutek zaniedbania w magazynach zbożowych spłonęło 3/4 zabudowań - około 110 budynków wraz z dobytkiem. Zginęło wówczas także wielu mieszkańców.

Dnia 21 września 1492 roku umiera ostatni Piast na księżęcym tronie w Oleśnicy - Konrad VIII. Władzę zwierzchnią przyjmuje ówczesny król Czech - Władysław III Jagiellończyk. W trzy lata pózniej wymienia on Księstwo Oleśnickie za majątek Podiebrad i 500 kóp groszy. Bierutów otrzymuje wówczas od swoich nowych właścicieli - książąt Albrechta, Jerzego i Karola Podiebradów kolejny, ważny przywilej (rok 1499) - wieczyste prawo browarskie. Na jego mocy okoliczne wioski miały obowiązek zaopatrywania się w piwo w mieście. W zamian za niego właściciele browarów mieli wznosiź do skarbca książęcego dość duże opłaty, których przywilej podbierania przekazano wkrótce miastu.

W XVIw. miasto stało się lokalnym ośrodkiem rzemieślniczym zwłaszcza włókienniczym. W tym okresie Bierutów był zaniedbywany przez kisiążąt oleśnickich, często sprzedawany lub oddawany w zastaw. W latach 1529-1534 w wyniku sprzedaży należało do miasta Wrocławia, natomiast w latach 1574-1604 było w posiadaniu rodu von Schindel jako zastaw. Zamek będący dotąd siedzibą książęcych zarządców służył w latach 1534-1548 za rezydencję Księciu Henrykowi II Podiebradowi, którego pobyt upamiętnił się wprowadzeniem protestantyzmu w roku 1538 oraz założeniem szkoły książęcej.

W XVIIw. Bierutów pełnił nieprzerwanie funkcję książęcego miasta rezydencjonalnego, któremu zwłaszcza inicjatywa dwóch książąt przyniosła znaczne efekty budowlane i artystyczne: Henryka Wacława Podiebrada (rezydował w latach 1617-1639) i Kristiana Ulryka Wirtemberskiego (rezydował w latach 1672-1697). Wiek XVII przyniósł także największe zmiany w dziejach miasta. Rozbudowano m.in. zamek książęcy i zbudowano kościół cmentarny Św. Trójcy (1622-1631). Stulecie to obfitowało również w pożary (1603, 1659), które pochłonęły znaczne połacie miasta. Po wielokrotnym plądrowaniu miasta w okresie wojny 30-letniej (1618-1648) i spaleniu przedmieść w 1647r. odbudowano fortyfikacje miejskie.

W XVIIIw. obszar miejski wypełniała już nowa zabudowa, zwarta jedynie przy Rynku i paru ulicach i wykraczająca nieznacznie na przedmieścia. Na Przedmieściu Brzeskim nad Widawą skupiały się młyny, na Namysłowskim, w sąsiedztwie zamku leżały folwarki książęcy i miejski, a także browar, gorzelnia, słodownia, piekarnia, łaźnia i rozległy ogród zamkowy. Na zachodzie - na Przedmieściu Wrocławskim - dominował kościół Św. Trójcy i szpital. W 1785r. miasto liczyło 201 domów, z których 40 było murowanych, natomiast pozostałe były przeważnie o konstrukcji szkieletowej (mur pruski).

Pożar w 1843r. zniszczył 126 z nich położonych w północnej części miasta i w północnej pierzei Rynku. W II poł. znaczna część zabudowy została przekształcona w wyniku ożywienia gospodarczego i powstania przemysłu rolno-spożywczego. W 1868r. Bierutów uzyskał połączenie kolejowe z Wrocławiem i Namysłowem, w 1883r. powstała duża cukrownia, a pod koniec wieku dwa tartaki młyny i rzeźnia (1901). W ciągu XIXw. zburzono bramy i część murów miejskich, zwiększał się też stopniowo obszar zabudowy miejskiej przez poszerzanie Przedmieścia Namysłowskiego i Wrocławskiego oraz włączenia terenu na północ od murów miejskich (ul. 1-go Maja). U schyłku XIXw. zbudowano m.in. dwa neogotyckie kościoły: ewangelicko-luterański (1884) i parafialny katolicki Św. Józefa (1891-1893).

Pierwsza poł. XXw. charakteryzowała się licznymi inwestycjami infrastrukturalnymi.W 1928 r. zbudowano wieże ciśnień, natomiast w 1931r. stację uzdatniania wody i oczyszczalnię ścieków. Wszystkie obiekty z wyjątkiem oczyszczalni ścieków funkcjonują po dziś dzień o dziesiątki lat dłużej niż to przewidywali ich projektanci i budowniczowie. W 1935 większość ulic mista została pokryta charakterystyczną kostką brukową, która nigdzie poza Bierutowem nie występuje. Bierutów został opanowany 22 stycznia 1945r. przez oddziały 3. Armii Pancernej Gwardii i 52 Armii Polowej. Miasto zostało niemal całkowicie zniszczone przez sowieckie oddziały opuszczające miasto już po zakończeniu działań wojennych

INTERmedi@

Historia - galeria

 
Wielka cukrownia w Bierutowie
Wielka cukrownia w Bierutowie
Panorama miasta z lotu ptaka - lata 30-ste XX wieku.
Panorama miasta z lotu ptaka - lata 30-ste XX wieku.
Kino - lata 30-ste XX wieku
Kino - lata 30-ste XX wieku
Kino po zniszczeniach wojennych - 1962r.
Kino po zniszczeniach wojennych - 1962r.
Fresk z herbem miasta.
Fresk z herbem miasta.
Dworzec kolejowy
Dworzec kolejowy
Defilada 7. Pułku Dragonów Śląskich na Rynku - fot. przed 1914r.
Defilada 7. Pułku Dragonów Śląskich na Rynku - fot. przed 1914r.
Dawne przedszkole ewangelickie, obecnie Dom Kultury - fot. z 1964r.
Dawne przedszkole ewangelickie, obecnie Dom Kultury - fot. z 1964r.
Dawne koszary 3-go szwadronu 7-go Pułku Dragonów Śląskich. Obecnie Gimnazjum Publiczne
Dawne koszary 3-go szwadronu 7-go Pułku Dragonów Śląskich. Obecnie Gimnazjum Publiczne
Zamknij pasek info24
Wiadomości z Polski     |     Euro wiadomości     |     Rozkład PKP     |     Rozkład PKS     |     Rozkład LOT     |     Kursy walut     |     Giełda     |     Lotto     |     Pogoda     |     Program TV     |     
  • Agencja Nieruchomości Rolnych
  • Dolnośląski Urząd Wojewódzki
  • Fundacja Dobra Widawa
  • GUS
  • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
  • Narodowwe Siły Rezerwowe
  • Państwowa Inspekcja Ochrony  Roślin i Nasiennictwa
  • Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych
  • Powiatowy Urząd Pracy
  • Sejm
  • Starostwo Powiatowe w Oleśnicy
  • Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
  • Urząd Zamówień Publicznych
  • Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu
Dofinansowanie unijne
Urząd Miejski w Bierutowie
Moniuszki 12, 56-420 Bierutów, pow. oleśnicki, woj. dolnośląskie
tel.: +48/71/314 62 51, fax: +48/71/314 64 32, email: bierutow@bierutow.pl , http://www.bierutow.pl
NIP: 911-11-90-020
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - SPI
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x